Ustawa procedowana z rażącymi błędami – analiza

Ustawa z 8 października 2026 r. o zmianie ustawy o usługach hotelarskich (…) miała uporządkować rynek najmu krótkoterminowego i zakończyć okres uznaniowości i dowolnych interpretacji prawa, z jakimi borykała się branża i gminy. PSWK od początku popierało stworzenie rejestru, walkę z szarą strefą oraz wprowadzenie rozwiązań poprawiających bezpieczeństwo i komfort stałych mieszkańców oraz gości.

Jednak ustawa, którą otrzymujemy wykracza daleko poza ramy stawiane jej przez UE, ale też została przyjęta pomimo rażących błędów proceduralnych i materialnych. Część najważniejszych przepisów została wprowadzona bez pełnych konsultacji i oceny skutków regulacji, inne budzą zastrzeżenia z punktu widzenia Polskiej Konstytucji i prawa UE, a niektóre zawierają nawet błędy redakcyjne. Pomimo licznych apeli branży i samorządów nie wykorzystano szansy na dobrą regulację branży najmu krótkoterminowego.

 

ANALIZA

Błędy proceduralne

1. Ograniczenia prawa własności dodano w ostatniej chwili

Pierwotny projekt ustawy został poddany konsultacjom publicznym i uzgodnieniom międzyresortowym. Jego zakres był przede wszystkim związany z wykonaniem rozporządzenia UE 2024/1028.

Dopiero autopoprawka Rady Ministrów z 2 września 2026 r. wprowadziła najbardziej ingerujące w prawo własności rozwiązanie: możliwość zakazania działalności przez wspólnoty i spółdzielnie mieszkaniowe.

Te przepisy nie przeszły pełnej ścieżki konsultacji i uzgodnień, której podlegał projekt pierwotny, mimo że mogą prowadzić nawet do zakazania legalnie prowadzonej działalności we własnym mieszkaniu.

2. Nie oceniono rzeczywistych skutków nowych zakazów

Dla kluczowych rozwiązań dodanych autopoprawką nie przeprowadzono pełnej Oceny Skutków Regulacji. To poważny błąd, ponieważ art. 34 ust. 2 pkt 4 Regulaminu Sejmu wymaga przedstawienia przewidywanych skutków społecznych, gospodarczych, finansowych i prawnych projektu.

W praktyce uchwalono więc przepisy pozwalające ograniczać albo całkowicie wyłączać działalność gospodarczą bez wcześniejszego zbadania ich rzeczywistych konsekwencji dla właścicieli, przedsiębiorców i lokalnych gospodarek.

3. Ustawa narusza zasady stanowienia prawa gospodarczego

Ustawa wprowadza daleko idące ograniczenia prowadzenia działalności gospodarczej, dlatego przy jej przygotowaniu powinny zostać zachowane zasady określone w ustawie – Prawo przedsiębiorców. W kilku miejscach tak się nie stało.

Po pierwsze, art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa przedsiębiorców wymaga, aby przy tworzeniu nowych przepisów ocenić ich przewidywane skutki społeczno-gospodarcze, w tym wpływ na mikro-, małych i średnich przedsiębiorców. Tymczasem najważniejsze ograniczenia – możliwość zakazywania działalności przez wspólnoty i spółdzielnie oraz tworzenia stref ograniczeń przez gminy – zostały dodane dopiero w autopoprawce, bez pełnej oceny ich wpływu na przedsiębiorców.

Po drugie, art. 67 pkt 1 nakazuje ograniczać nowe obowiązki administracyjne do zakresu rzeczywiście koniecznego do osiągnięcia celu regulacji. Ustawodawca powinien więc najpierw odpowiedzieć na pytanie, czy problem można rozwiązać mniej dolegliwymi środkami. W ustawie wprowadzono możliwość całkowitego zakazania działalności, mimo że nie wykazano, dlaczego niewystarczające byłyby rozwiązania skierowane bezpośrednio przeciwko konkretnym naruszeniom i ich sprawcom.

Po trzecie, art. 67 pkt 4 ustanawia zasadę ograniczonej implementacji prawa Unii Europejskiej. Przy wdrażaniu prawa UE należy dążyć do nakładania wyłącznie takich obowiązków administracyjnych, które są niezbędne do osiągnięcia celów przepisów unijnych. Tymczasem rozporządzenie UE 2024/1028 wymaga przede wszystkim stworzenia systemu rejestracji, nadawania numerów identyfikacyjnych oraz wymiany danych. Nie wymaga wprowadzania zakazów przez wspólnoty mieszkaniowe ani stref zakazu tworzonych przez gminy. Polska ustawa wykracza więc znacznie poza zakres obowiązków wynikających z prawa UE.

Dodatkowo art. 68a ust. 2 Prawa przedsiębiorców określa obowiązki związane z odstąpieniem od konsultacji publicznych, w tym konieczność wyjaśnienia przyczyn takiej decyzji oraz sposobu późniejszej oceny działania nowych przepisów. Zastrzeżenia dotyczą również art. 68b, odnoszącego się do terminów wejścia w życie regulacji gospodarczych.

Nie chodzi więc o jeden formalny błąd. Ustawa pomija kilka zasad, które mają chronić przedsiębiorców właśnie przed wprowadzaniem nieprzeanalizowanych, nadmiernych i nieproporcjonalnych obciążeń.

4. Brakuje kluczowych aktów wykonawczych.

Dokonując przedłożenia projektu ustawy Sejmowi, naruszono przepis art. 34 ust. 4 Regulaminu Sejmu, nie przekładając projektu rozporządzenia o kluczowym znaczeniu dla możliwości stosowania przepisów ustawy. Ustawa zawiera bowiem regulacje z zakresu bezpieczeństwa przeciwpożarowego, które ograniczają możliwość prowadzenia działalności najmu krótkoterminowego w przypadku przekroczenia m.in. liczby 6 takich lokali w jednym budynku. Głównym problemem jest jednak fakt, że obecnie przedsiębiorca nie jest w stanie określić jakie wymogi przeciwpożarowe miałyby zostać spełnione w przypadku przekroczenia limitów. Oznacza to, że przedsiębiorca będzie zobowiązany złożyć oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej o spełnieniu wymogów przeciwpożarowych, które na dzień uchwalenia ustawy przez Sejm nie istnieją. Podobna sytuacja dotyczy rozporządzenia określającego minimalne wymogi co do wyposażenia obiektów. Ono również nie zostało przygotowane.

Błędy materialne

1. Ustawa daje wspólnotom i spółdzielniom prawo do zakazywania działalności, choć wcześniej sam projektodawca wskazywał na poważne wątpliwości konstytucyjne

Ustawa pozwala wspólnotom i spółdzielniom mieszkaniowym podjąć uchwałę zakazującą świadczenia usług najmu krótkoterminowego w lokalach znajdujących się w danej nieruchomości. Problem polega na tym, że zakaz może objąć także lokal, w którym wcześniej nie dochodziło do naruszeń, zakłócania porządku ani innych udokumentowanych uciążliwości.

To bardzo daleko idąca ingerencja w prawo właściciela do korzystania z własnego lokalu i w wolność prowadzenia działalności gospodarczej. Co szczególnie istotne, sam projektodawca wcześniej wskazywał na poważne wątpliwości konstytucyjne związane z takim rozwiązaniem. Podczas posiedzenia Komisji Kultury Fizycznej, Sportu i Turystyki 26 marca 2026 r. Minister Sportu i Turystyki stwierdził: „prawo do decydowania o lokalu mieszkalnym nie może być prawem ograniczonym przez instytucję taką jak spółdzielnia czy wspólnota mieszkaniowa”.

Ministerstwo wskazywało również w uzasadnieniu do pierwotnego projektu ustawy na ryzyko naruszenia prawa własności, wolności działalności gospodarczej i zasady proporcjonalności. Ostatecznie do ustawy wpisano jednak mechanizm, który wcześniej sam projektodawca oceniał krytycznie.

Największy problem polega na tym, że wspólnota mogłaby zakazać legalnej działalności bez uzasadnienia, nawet wtedy, gdy w konkretnym lokalu nigdy nie doszło do żadnych naruszeń.

2. Ustawa nie spełnia standardu proporcjonalności wymaganego przez prawo UE

Najem krótkoterminowy jest objęty dyrektywą 2006/123/WE, czyli tzw. dyrektywą usługową. Potwierdził to Trybunał Sprawiedliwości UE w połączonych sprawach C-724/18 i C-727/18.

TSUE dopuścił możliwość ograniczania takiej działalności, ale pod jasno określonymi warunkami. Ograniczenie musi odpowiadać rzeczywistemu problemowi, być konieczne i proporcjonalne, a tego samego celu nie można osiągnąć mniej restrykcyjnymi środkami.

Polska ustawa nie zapewnia takiego mechanizmu.

W szczególności:

  • gminy mogą wprowadzać ograniczenia i zakazy na podstawie bardzo szeroko sformułowanych przesłanek;

  • ustawa nie wymaga, aby przed wprowadzeniem ograniczenia zbadać rzeczywisty wpływ najmu krótkoterminowego na dostępność mieszkań;

  • wspólnoty i spółdzielnie mogą zakazywać działalności bez obowiązku wykazania wcześniejszych naruszeń w konkretnym lokalu;

  • nie trzeba wcześniej wykazać, że mniej restrykcyjne środki byłyby nieskuteczne.

To oznacza, że ustawa pozwala sięgać po najdalej idący środek – zakaz działalności – bez obowiązku wcześniejszego wykazania jego konieczności. Ma to szczególne znaczenie także w świetle motywu 4 rozporządzenia UE 2024/1028. Prawodawca unijny wskazuje w nim wprost, że ograniczenia dostępu do rynku powinny być uzasadnione na podstawie danych i dowodów. Tymczasem polskie przepisy będą pozwalać na wprowadzanie daleko idących ograniczeń jeszcze zanim system wynikający z rozporządzenia zacznie dostarczać państwu pełnych i wiarygodnych danych o rynku.

3. Polska ustawa wykracza daleko poza zakres obowiązków wynikających z prawa UE

Ustawa została przygotowana w związku z koniecznością stosowania rozporządzenia UE 2024/1028. Zakres tego rozporządzenia jest jednak znacznie węższy niż zakres polskiej ustawy.

Prawo UE wymaga przede wszystkim likwidacji szarej strefy poprzez:

  • stworzenia systemu rejestracji,

  • nadawania numerów identyfikacyjnych,

  • określenia obowiązków platform internetowych,

  • stworzenia systemu wymiany danych między platformami a administracją.

Uchwalona ustawa stanowi zatem przejaw rażącego wyjścia poza niezbędny zakres wdrożenia prawa UE (tzw. goldplating). Przeważająca część uchwalonej ustawy dotyczy zagadnień wychodzących poza rozporządzenie unijne, dotyczy to w szczególności środków ograniczania lub wyłączania działalności w zakresie najmu krótkoterminowego.

4. Polska ustawa obejmuje również obiekty, których rozporządzenie UE 2024/1028 nie dotyczy

Rozporządzenie unijne będące kanwą przedmiotowej ustawy znajduje zastosowanie jedynie do lokali mieszkalnych, wyłączając wprost ze swojego zakresu inne obiekty – w szczególności hotele i podobne obiekty zakwaterowania – wynika to wprost z art. 3 pkt 1 rozporządzenia, definiującego „jednostkę” jako umeblowany lokal mieszkalny i wyłączającego wprost hotele, podobne obiekty zakwaterowania, w tym hotele w resortach wypoczynkowych, hotele apartamentowych, motele lub hostele. Przyjęty sposób implementacji zaingerował w sposób szeroki (i wydaje się, że częściowo niezamierzony) w cały system obiektów hotelarskich, dokonując horyzontalnej nowelizacji ustawy regulującej ten zróżnicowany sektor – spowodowało to wprowadzenie regulacji, które częściowo obejmują również inne obiekty hotelarskie (np. w rozdziale o karach administracyjnych) i było przedmiotem krytycznego stanowiska organizacji hotelarzy.

5. Polska ustawa rozmija się z kierunkiem nowych regulacji unijnych (Affordable Housing Act)

9 września 2026 r. przedstawiono projekt zmian w unijnych regulacjach dotyczących m.in. krótkoterminowego zakwaterowania, do których polska ustawa nie jest przygotowana. Projekt zakłada możliwość wprowadzania ograniczeń tam, gdzie najem krótkoterminowy rzeczywiście wpływa na dostępność mieszkań, ale jednocześnie wyraźnie wiąże takie działania z konkretnymi warunkami. Ograniczenia mają dotyczyć przede wszystkim obszarów presji mieszkaniowej, być uzasadnione, proporcjonalne i oparte na mierzalnych kryteriach.

Projekt przewiduje także formalne zasady wyznaczania obszarów, na których problem mieszkaniowy rzeczywiście występuje. Polska ustawa nie zawiera porównywalnych zabezpieczeń. Nie wymaga w szczególności, aby przed wprowadzeniem zakazu gmina wykazała, że na danym obszarze rzeczywiście występuje presja mieszkaniowa i że najem krótkoterminowy ma na nią istotny wpływ. Polskie przepisy idą więc dalej, a jednocześnie nie wprowadzają mechanizmów, które na poziomie UE mają chronić przed stosowaniem zakazów w sposób nadmierny i nieproporcjonalny.

6. Przepisy przeciwpożarowe tworzą lukę prawną – po przekroczeniu 6 lokali przedsiębiorca nie wie, jakie wymagania ma spełnić

Zawarte w ustawie przepisy dotyczące wymagań przeciwpożarowych tworzą poważną lukę prawną i stanowią przykład pułapki prawnej wobec adresatów norm, w rozumieniu orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Przedmiotowa ustawa nie precyzuje w jakich rodzajowo budynkach może być prowadzona działalność w zakresie najmu krótkoterminowego (mimo definicji „jednostki” z rozporządzenia 2024/1028). Wprowadza jednocześnie na poziomie ustawy przepis regulujący w sposób wyczerpujący wymagania przeciwpożarowe dla budynków, w których pod najem krótkoterminowy jest przeznaczonych m.in. do 6 lokali (art. 35 ust. 2a) – w charakterze wyjątku. Brak jest natomiast przepisów ustawowych, które dla przypadków zasadniczych wskazywałyby oczekiwane wymagania przeciwpożarowe – dotyczy to zarówno kwestii fundamentalnych (kategorie zagrożenia pożarowego wynikające z wymogów technicznych dla budynków, tzw. „ZL”) jak i szczegółowych wymagań, które wg ustawy mają dopiero zostać określone w rozporządzeniu.

W dyskusji publicznej wokół ww. rozwiązań przedstawiciele Państwowej Straży Pożarnej podkreślają, że w ich ocenie dochodzi do wprowadzenia (pośrednio, domyślnie) wymogu zaprojektowania budynku przeznaczonego pod działalność w zakresie najmu krótkoterminowego jako budynku zamieszkania zbiorowego, tj. spełniającego wymagania dla kategorii pożarowej ZLV – należy spodziewać się stosowania tej praktyki przez rzeczoznawców ds. przeciwpożarowych mimo braku podstawy prawnej, wobec stopnia niedookreśloności i wewnętrznej sprzeczności przepisów ustawy. Należy podkreślić, że teza ta nie jest poparta żadnymi danymi. Państwowa Straż Pożarna nie gromadzi bowiem żadnych danych dotyczących liczby i powodów pożarów w obiektach najmu krótkoterminowego.

Wg. informacji przedstawicieli Ministerstwa Sportu i Turystyki ogłaszanych publicznie, prace nad docelowymi wymaganiami pożarowymi w ramach ww. rozporządzenia mają się dopiero rozpocząć – ustawa uchwalana jest zatem w hybrydowej postaci, w której dla sytuacji wyjątkowej treść normy wynika z ustawy, zaś dla sytuacji regularnej – istnieje luka prawna, która ma zostać zlikwidowana nowelizacją rozporządzenia. Co więcej, pomimo publicznie podkreślanego braku docelowych przepisów pożarowych, regulacje przejściowe ustawy obejmują korzystnym okresem przejściowym (do 1.1.2030 roku) jedynie budynki, które w dniu wejścia w życie ustawy są już użytkowane – pozostali inwestorzy zmuszeni są do realizacji swoich zamierzeń w warunkach luki prawnej (art. 6 ust. 2-4 nowelizacji).

7. Gminy dostają prawo do wprowadzania zakazów bez jasnych i mierzalnych kryteriów

Ustawa pozwala radzie gminy ograniczyć albo całkowicie wyłączyć najem krótkoterminowy na określonym obszarze. Przesłanki zastosowania tak daleko idącego środka są jednak bardzo szerokie.

Ustawa wskazuje m.in. na „zabytkowy charakter budynku, a także bezpieczeństwo i porządek publiczny”. Nie wymaga natomiast, aby gmina przed wprowadzeniem zakazu wykazała na podstawie konkretnych danych:

  • jaka jest skala najmu krótkoterminowego na danym obszarze,

  • czy rzeczywiście powoduje on problemy z bezpieczeństwem lub porządkiem,

  • jaki ma wpływ na lokalny rynek mieszkaniowy,

  • dlaczego mniej restrykcyjne rozwiązania nie wystarczą.

Nie ma też obowiązku konsultowania przesłanki dotyczącej bezpieczeństwa i porządku publicznego z Policją lub strażą gminną.

Szczególnie niejasne jest odwołanie do „zabytkowego charakteru budynku”. Sam fakt, że budynek jest zabytkowy, nie wyjaśnia jeszcze, dlaczego świadczenie w nim usług krótkoterminowego zakwaterowania miałoby być zakazane.

Gminy otrzymują więc bardzo silne narzędzie, ale ustawa nie określa równie precyzyjnie, kiedy wolno z niego skorzystać. To szczególnie poważna wada w przypadku przepisów, które mogą prowadzić do całkowitego zakazu legalnie prowadzonej działalności.

8. Ustawa pomija prostsze narzędzia, które mogłyby skuteczniej chronić mieszkańców

Największym paradoksem ustawy jest to, że tworzy możliwość całkowitego zakazania działalności w lokalu, ale nie wprowadza szeregu prostszych rozwiązań skierowanych bezpośrednio przeciwko osobom powodującym uciążliwości.

W toku prac nad ustawą wskazywano m.in. na potrzebę:

  • obowiązku identyfikacji osób faktycznie przebywających w lokalu,

  • odpowiedzialności osoby dokonującej rezerwacji za szkody wyrządzone przez osoby, które wprowadziła do obiektu,

  • obowiązku reagowania na zakłócanie spokoju,

  • narzędzi pozwalających egzekwować zapisy regulaminów obiektów.

Tych problemów ustawa nie rozwiązuje.

W praktyce państwo będzie wiedziało, kto prowadzi obiekt i gdzie on się znajduje, ale nadal może mieć problem z ustaleniem, kto faktycznie przebywał w lokalu i kto dopuścił się naruszenia. To odwrócenie właściwej logiki regulacji. Jeżeli problemem są hałas, imprezy, szkody czy inne naruszenia porządku, przepisy powinny przede wszystkim działać prewencyjnie, pozwalając uniknąć tego typu zachować, a także pozwalać szybko ustalić ewentualnego sprawcę naruszeń i skutecznie pociągnąć go do odpowiedzialności.

Regulacja koncentruje się więc na karach dla lokalu i przedsiębiorcy, zamiast na prewencji niewłaściwych zachowań i karaniu sprawcy naruszeń.